AYM ve AİHM Başvuruları

Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuru ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne başvuru, olağan kanun yolları tükendikten sonra işleyen olağanüstü yollardır. İkisi de bir üst derece mahkemesi değildir; dosyanın esası yeniden görülmez, yalnızca temel bir hakkın ihlal edilip edilmediği denetlenir.

Aşağıda iki başvuru yolunun koşullarını, sürelerini, hangi mercilere yapıldığını ve sık sorulan soruların yanıtlarını bulabilirsiniz.

Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuru nasıl yapılır?

• Kapsam. Anayasa'da güvence altına alınan ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ile ek protokollerinde yer alan temel hak ve özgürlüklerden birinin kamu gücü tarafından ihlal edildiği iddiasıyla yapılır.
• İç hukuk yollarının tüketilmesi. Başvurudan önce olağan kanun yollarının tamamı tüketilmiş olmalıdır; istinaf ya da temyiz aşaması sonuçlanmadan yapılan başvurular kabul edilemez bulunur.
• Süre. Başvuru, nihai kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde yapılır. Haklı bir mazeret nedeniyle süre kaçırılmışsa mazeretin kalktığı tarihten itibaren onbeş gün içinde ve mazeret belgelenerek başvurulabilir.
• Şekil. Başvuru, Anayasa Mahkemesi'nin belirlediği form doldurularak yapılır. İhlalin hangi hak bakımından ve nasıl gerçekleştiği somut olarak açıklanır, dayanak kararlar ve belgeler eklenir.
• Kabul edilebilirlik. Süre, iç hukuk yollarının tüketilmiş olması, konu ve kişi bakımından yetki ile başvurunun açıkça dayanaktan yoksun olmaması incelenir. Bu aşamayı geçmeyen başvurular esastan değerlendirilmez.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne başvuru nasıl yapılır?

• Ön koşul. Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuru, Türkiye bakımından kural olarak tüketilmesi zorunlu, etkili bir iç hukuk yoludur; Strazburg'a gitmeden önce bu yolun tüketilmiş olması aranır. Makul sürede yargılanma hakkına ilişkin şikâyetlerde ise Adalet Bakanlığı bünyesindeki Tazminat Komisyonu'na başvuru ayrı bir iç hukuk yolu olarak öngörülmüştür.
• Süre. Başvuru, iç hukuktaki nihai kararın verilmesinden itibaren dört ay içinde yapılır.
• Şekil. Başvuru, Mahkeme'nin resmî başvuru formu doldurularak ve dayanak belgelerle birlikte posta yoluyla yapılır; formun eksik doldurulması başvurunun kaydedilmemesine yol açar.
• Kabul edilebilirlik. Süre, iç hukuk yollarının tüketilmesi, mağdur sıfatı, önemli bir zarara uğramış olma ve başvurunun açıkça dayanaktan yoksun olmaması ölçütleri incelenir.
• Sonuç. İhlal kararı verilmesi hâlinde adil tazmin ödenmesine hükmedilebilir; kararların yerine getirilmesi Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi'nin denetimindedir.

Hangi işlemleri yürütüyoruz?

• Bireysel başvuru formunu hazırlamak ve başvuruyu süresi içinde yapmak
• İhlal iddiasını Anayasa ve Sözleşme hükümleriyle eşleştirerek gerekçelendirmek
• Kabul edilebilirlik koşulları bakımından dosyayı başvurudan önce değerlendirmek
• Tedbir taleplerini hazırlamak ve sunmak
• Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi başvuru formunu ve eklerini hazırlayarak başvuruyu yapmak
• Hükümet görüşlerine karşı beyanları ve adil tazmin taleplerini sunmak
• Dostane çözüm ve tek taraflı deklarasyon süreçlerini yürütmek
• İhlal kararı sonrasında yeniden yargılama taleplerini takip etmek

Takip ettiğimiz başvuru türleri

• Adil yargılanma hakkı: makul sürede yargılanma, gerekçeli karar hakkı, silahların eşitliği, hukuka aykırı delil
• Kişi hürriyeti ve güvenliği: tutuklamanın hukukiliği, tutukluluk süresinin makul olmaması, gözaltı işlemleri
• İfade ve basın özgürlüğü: içerik kaldırma ve erişim engelleme kararları, disiplin ve ceza yaptırımları
• Özel hayata ve aile hayatına saygı: kişisel verilere ilişkin ihlaller, velayet ve kişisel ilişki uyuşmazlıkları
• Mülkiyet hakkı: kamulaştırmasız el atma, imar kaynaklı kısıtlamalar, kesinleşmiş alacakların ödenmemesi
• Etkili başvuru hakkı: ihlal iddiasını inceleyecek etkili bir iç hukuk yolunun bulunmaması

Başvurular hangi mercilere yapılıyor?

Bu iki yol bir üst derece incelemesi değildir; dosyanın esası yeniden görülmez. Bu nedenle süreç, ihlalin hangi karar ve hangi işlemle doğduğunun somut biçimde gösterilmesine dayanır ve başvuru dilekçesi bu eksende kurulur.

• Bireysel başvurular Anayasa Mahkemesi'ne; doğrudan ya da mahkemeler veya yurt dışı temsilcilikler aracılığıyla
• İstanbul Anadolu Adliyesi, İstanbul Adliyesi ile Kocaeli ve Sakarya adliyelerinde verilen nihai kararlar bakımından aynı usul
• İstinaf aşaması bakımından İstanbul ve Sakarya bölge adliye mahkemelerinin kararları
• Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi başvuruları Strazburg'daki Mahkeme'ye posta yoluyla
• İhlal kararı sonrasında yeniden yargılama talepleri, kararı veren ilk derece mahkemesine

Dava süreçleri ve hukuki danışmanlık talepleriniz için iletişim formumuz üzerinden bilgi iletebilir veya Kadıköy'deki büromuzdan randevu oluşturabilirsiniz.

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir ve somut bir uyuşmazlığa ilişkin hukuki görüş yerine geçmez.