Boşanmada Çocuğun Velayeti Kime Verilir? Velayet Davası Rehberi (2026 Güncel)

Boşanma sürecinde anne ve babaları en çok düşündüren soru çoğu zaman mal paylaşımı ya da nafaka değil, çocuğun kiminle kalacağıdır. Velayet kararı, çocuğun gündelik hayatını, eğitimini ve iki ebeveyniyle ilişkisini doğrudan belirler.

Bu yazıda hâkimin velayeti neye göre belirlediğini, çocuğun görüşünün nasıl alındığını, ortak velayetin hangi hâllerde mümkün olduğunu ve velayetin sonradan değiştirilip değiştirilemeyeceğini ele alıyoruz.

Velayet Nedir, Boşanmada Nasıl Belirlenir?

Evlilik devam ettiği sürece ana ve baba velayeti birlikte kullanır; boşanmada ise velayet, çocuğun kendisine bırakıldığı tarafa aittir (TMK m. 336). Mahkeme boşanmaya karar verirken, olanak bulundukça ana ve babayı dinledikten sonra ana ve babanın haklarını ve çocukla kişisel ilişkilerini düzenler (TMK m. 182/1).

Kanunda anneye veya babaya tanınmış bir öncelik yoktur. Hâkim, velayeti belirlerken çocuğun üstün yararını esas alır.

Hâkim Velayeti Belirlerken Nelere Bakar?

Kanunda sayılı bir ölçüt listesi yoktur. Uygulamada çocuğun yaşı ve ihtiyaçları, ebeveynlerin çocukla ilgilenme ve bakım imkânı, çocuğun alıştığı çevre ve çocuğun kendi görüşü birlikte değerlendirilir. Uzman tarafından hazırlanan sosyal inceleme raporu bu değerlendirmede önemli yer tutar.

Ebeveynin gelir düzeyi tek başına belirleyici değildir. Velayeti almayan ebeveyn de çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır; bu katılım iştirak nafakası olarak belirlenir (TMK m. 182/3).

Çocuğun görüşü ve idrak çağı

Çocuk, kendisini ilgilendiren konularda görüşünü ifade etme hakkına sahiptir. Çocuk Haklarına Dair Sözleşme m. 12, görüşlerini oluşturma yeteneğine sahip çocuğun bu görüşlerini serbestçe ifade etmesini ve kendisini etkileyen adli süreçlerde doğrudan ya da bir temsilci veya uygun bir makam aracılığıyla dinlenmesini güvence altına alır.

Kanunda çocuğun dinlenmesi için belirli bir yaş sınırı yoktur; Yargıtay uygulamalarında 8 yaş ve üzerindeki çocukların idrak çağında olduğu genel kabul görmektedir. Çocuğun görüşünün uzman bir pedagog tarafından alınması yeterli kabul edilmiş; bu durumda hâkimin aynı konuda çocuğu ayrıca dinlemesine gerek bulunmadığına karar verilmiştir (Yargıtay HGK, 21.02.2019, E. 2018/2-1072, K. 2019/185). Çocuğun görüşü önemli bir ölçüttür, ancak bağlayıcı değildir; karar çocuğun üstün yararına göre verilir.

Ortak Velayet Mümkün mü?

Türk Medeni Kanunu, boşanmadan sonra ortak velayeti açıkça düzenlemez. Yargıtay, Türkiye bakımından 1 Ağustos 2016'da yürürlüğe giren Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne Ek 7 No'lu Protokol'ün eşler arasında eşitliği düzenleyen 5. maddesine dayanarak 2017'den bu yana ortak velayete hükmedilebileceğini kabul etmektedir (Yargıtay 2. HD, 20.02.2017, E. 2016/15771, K. 2017/1737).

Ortak velayet için ana ve babanın bu konuda anlaşması ve ortak karar alma iradesi göstermesi şarttır. Çekişmeli boşanmalarda taraflardan birinin dahi rızası yoksa hâkim ortak velayete hükmetmez.

Velayeti Almayan Ebeveynin Hakları ve Yükümlülükleri

Kişisel ilişki. Velayet kendisine verilmeyen ebeveyn ile çocuk arasındaki kişisel ilişki mahkemece düzenlenir; bu düzenlemede çocuğun özellikle sağlık, eğitim ve ahlak bakımından yararları esas tutulur (TMK m. 182/3).

İştirak nafakası. Velayet kendisine verilmeyen ebeveyn, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır (TMK m. 182/3). Nafaka türleri ve miktarın nasıl belirlendiği Nafaka Türleri ve Şartları yazımızda ele alınmıştır.

Kişisel ilişki kararına uyulmazsa. 8 Mayıs 2023'ten bu yana tüm ülkede çocuk teslimi ve çocukla kişisel ilişki kurulmasına ilişkin kararlar icra daireleri tarafından değil, çocuğun yerleşim yerindeki adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlükleri (müdürlük bulunmayan yerlerde Adalet Bakanlığınca belirlenen hukuk mahkemesi yazı işleri müdürlüğü) tarafından yerine getirilmektedir (5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu m. 41/A). Karara aykırı davranılması hâlinde aile mahkemesine şikâyet yoluna başvurulabilir (Çocuk Koruma Kanunu m. 41/E).

Velayet Sonradan Değiştirilebilir mi?

Evet. Ana veya babanın başkasıyla evlenmesi, başka bir yere gitmesi veya ölmesi gibi yeni olguların zorunlu kılması hâlinde hâkim, kendiliğinden veya ana ve babadan birinin istemi üzerine gerekli önlemleri alır (TMK m. 183). Velayetin değiştirilmesi de bu kapsamda, yine çocuğun üstün yararına göre değerlendirilir.

Kişisel ilişkinin engellenmesi. Velayet kendisinde olan ebeveyn kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerini yerine getirmezse, çocuğun yararına aykırı olmamak kaydıyla velayet değiştirilebilir; bu husus kişisel ilişki kurulmasına dair kararda taraflara ihtar edilir (TMK m. 324/3). Boşanma kararlarında da aynı ihtar yer alır (TMK m. 182/2). Bu hükümler 2021'de 7343 sayılı Kanun'la eklenmiştir. Engellemenin sürekli ve kasıtlı olması önem taşır; değişiklik kendiliğinden gerçekleşmez, hâkim çocuğun yararını ayrıca değerlendirir. 2021'den önce verilmiş ve bu ihtarı içermeyen kararlar da bugün icra dairelerince değil, yukarıda belirtilen müdürlüklerce yerine getirilir (Çocuk Koruma Kanunu m. 41/A); bu kararlar bakımından da kişisel ilişkinin sürekli engellenmesi velayetin değiştirilmesi davasına gerekçe olabilir.

Aşağıdaki tablo, velayet sürecindeki temel konuları ve dayanaklarını özetler.

Velayet süreçlerine ilişkin sorularınızı 0850 532 24 54 numaralı WhatsApp hattımız veya iletişim formumuz üzerinden büromuza iletebilir, Kadıköy'deki büromuzdan randevu oluşturabilirsiniz. Aile hukukundaki diğer süreçler için Aile Hukuku sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Bu yazıdaki bilgiler genel niteliktedir ve somut bir uyuşmazlığa ilişkin hukuki görüş yerine geçmez.