Fikri ve Sınai Haklar Hukuku

Marka, patent, tasarım ve telif hakları gibi fikri ve sınai mülkiyet haklarına ilişkin uyuşmazlıklarda sonucu belirleyen unsurlardan biri, TÜRKPATENT nezdindeki başvuru ve itiraz süreçlerinin usulüne uygun yürütülmesi; diğeri ise dava açma sürelerine ve görevli-yetkili mahkemeye ilişkin kurallara riayet edilmesidir.

Aşağıda TÜRKPATENT nezdindeki itiraz sürecinin nasıl işlediğini, Yeniden İnceleme ve Değerlendirme Kurulu (YİDK) kararlarına karşı dava açma süresini ve marka hakkına tecavüz hâlinde başvurulabilecek ihtiyati tedbir yolunu bulabilirsiniz.

Marka tescil süreci nasıl işler?

• Ön araştırma. Başvurudan önce aynı veya benzer markaların varlığı, markanın ayırt edici niteliği ve başvurulacak mal ve hizmet sınıfları incelenir. Tanımlayıcı veya ayırt edici niteliği bulunmayan işaretler mutlak ret nedenleriyle reddedilir (SMK m. 5).
• Başvuru ve inceleme. Başvuru TÜRKPATENT'e elektronik ortamda yapılır; Kurum şekli ve mutlak ret nedenleri bakımından incelemeyi tamamladıktan sonra başvuruyu Resmî Marka Bülteni'nde yayımlar.
• Yayına itiraz. Üçüncü kişiler, başvurunun yayımlandığı tarihten itibaren iki ay içinde, önceki marka hakkı veya kötü niyet gibi nispi ret nedenlerine dayanarak itiraz edebilir (SMK m. 6, m. 18).
• Tescil ve koruma süresi. İtiraz olmaz veya itiraz reddedilirse marka tescil edilir. Koruma süresi başvuru tarihinden itibaren on yıldır ve onar yıllık dönemlerle yenilenebilir (SMK m. 23).

TÜRKPATENT YİDK kararlarının iptali süreci nasıl işler?

• TÜRKPATENT nezdinde itiraz. Marka veya patent başvurusuna karşı üçüncü kişilerin itirazı ya da başvurunun resen reddi üzerine yapılan itiraz, TÜRKPATENT ilgili daire başkanlığınca incelenir.
• Yeniden İnceleme ve Değerlendirme Kurulu (YİDK). Daire kararına karşı yapılan itirazlar YİDK tarafından incelenir; nihai idari karar bu kurul tarafından verilir.
• İptal davası ve iki aylık süre. YİDK kararlarına karşı, kararın bildirim tarihinden itibaren iki ay içinde iptal davası açılabilir. Bu süre hak düşürücüdür; süresinde açılmayan davalar süre aşımı nedeniyle reddedilir (6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m. 156).
• Ankara Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesinin kesin yetkisi. YİDK kararlarının iptali davalarında görevli ve kesin yetkili mahkeme Ankara Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemeleridir; bu yetki taraflarca değiştirilemez (SMK m. 156/2).

Kullanılmayan bir marka nasıl iptal ettirilir?

Tescilli bir marka, tescil tarihinden itibaren beş yıl içinde haklı bir sebep olmaksızın tescil kapsamındaki mal veya hizmetlerde ciddi biçimde kullanılmazsa ya da kullanımı kesintisiz beş yıl süreyle durdurulursa iptal edilebilir (SMK m. 9, m. 26).

• Yetkili merci. 10 Ocak 2024'ten itibaren kullanmama nedeniyle iptal taleplerini TÜRKPATENT karara bağlamaktadır; uygulamaya ilişkin yönetmelik hükümleri 2025'te yürürlüğe girmiştir.
• İspat. İptal talebi üzerine marka sahibinden, markanın ciddi kullanımını gösteren fatura, katalog, reklam ve satış belgeleri gibi kanıtlar istenir.
• Kanun yolu. Kurum kararına karşı YİDK'ya itiraz edilebilir; YİDK kararına karşı ise Ankara Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemelerinde dava açılabilir.

Kullanmama iptali, başvurunuza engel oluşturan eski ve kullanılmayan bir markanın önünüzden kaldırılması için de etkili bir yoldur.

Marka hakkına tecavüzde ihtiyati tedbir

Marka hakkına tecavüz veya tecavüz tehlikesi hâlinde, hak sahibi dava açmadan önce veya dava ile birlikte ihtiyati tedbir talep edebilir. Mahkeme; tecavüz fiillerinin durdurulmasına, tecavüze konu ürünlere el konulmasına veya bunların üretiminde kullanılan araçlara tedbir uygulanmasına karar verebilir (SMK m. 159).

• Yaklaşık ispat. Tedbir talebinde bulunan taraf, hakkın varlığını ve tecavüz iddiasını yaklaşık ispat standardıyla ortaya koymalıdır.
• Teminat. Mahkeme, tedbirin uygulanmasını bir teminat gösterilmesi şartına bağlayabilir.
• İtiraz. Tedbir kararına karşı, kararı veren mahkemeye itiraz edilebilir.

Tecavüz davasında hangi talepler ileri sürülebilir?

Sınai mülkiyet hakkı sahibi, hakkına tecavüz eden kişiye karşı aşağıdaki taleplerde bulunabilir (SMK m. 149):

• Fiilin tecavüz olup olmadığının tespiti, tecavüz ihtimali varsa önlenmesi ve tecavüz fiillerinin durdurulması
• Tecavüzün kaldırılması ile maddi ve manevi zararın tazmini
• Tecavüz oluşturan ürünlere ve bunların üretiminde kullanılan araçlara el konulması
• Tecavüzü giderecek tedbirler ile kesinleşmiş kararın ilan edilmesi

Maddi tazminatın kapsamına giren yoksun kalınan kazanç; hak sahibinin muhtemel geliri, tecavüz edenin elde ettiği net kazanç veya lisans bedeli yöntemlerinden biriyle hesaplanır (SMK m. 151). Delillerin kaybolmaması için dava öncesinde delil tespiti istenmesi önem taşır; ayrıntılar için Marka Hakkına Tecavüzde Delil Tespiti ve İhtiyati Tedbir yazımıza bakabilirsiniz.

Patent, faydalı model ve tasarımlar nasıl korunur?

• Patent. Yeni, buluş basamağı içeren ve sanayiye uygulanabilir buluşlar için verilir; koruma süresi başvuru tarihinden itibaren yirmi yıldır.
• Faydalı model. Buluş basamağı aranmayan, daha basit teknik çözümler için verilir; koruma süresi on yıldır.
• Tescilli tasarım. Ürünün görünümüne ilişkin yeni ve ayırt edici tasarımlar, beşer yıllık dönemlerle yenilenerek toplam yirmi beş yıla kadar korunur.
• Tescilsiz tasarım. Türkiye'de kamuya ilk sunulduğu tarihten itibaren üç yıl süreyle, kopyalamaya karşı sınırlı bir koruma sağlanır.
• Çalışan buluşları. Çalışanın iş ilişkisi sırasında yaptığı hizmet buluşlarında, çalışanın buluşu işverene bildirmesi ve işverenin hak talebinde bulunması kanunda ayrı usullere bağlanmıştır. Yazılım ve teknik geliştirmelerde hak sahipliğinin iş sözleşmesinde açıkça düzenlenmesi uyuşmazlık riskini azaltır.

Çalışan buluşları ve yazılım üzerindeki haklar için Çalışan Buluşları ve Yazılım Telif Krizleri yazımıza bakabilirsiniz.

Telif hakları nasıl korunur?

Fikir ve sanat eserleri, tescil gerektirmeksizin yaratıldığı anda 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) ile korunur. Bilgisayar programları da bu kapsamda eser sayılır.

• Mali ve manevi haklar. Eser sahibinin işleme, çoğaltma, yayma, temsil ve umuma iletim gibi mali hakları ile adının belirtilmesi gibi manevi hakları bulunur.
• Koruma süresi. Mali haklar kural olarak eser sahibinin yaşamı boyunca ve ölümünden itibaren yetmiş yıl süreyle devam eder.
• Çalışanların eserleri. Çalışanların işlerini yaparken meydana getirdikleri eserler üzerindeki mali hakları, aksi kararlaştırılmadıkça işverene aittir (FSEK m. 18).
• İspat. Eser sahipliğinin ispatı için eserin oluşturulma tarihini gösteren kayıtlar ve isteğe bağlı kayıt-tescil sistemleri kullanılabilir.

Hangi işlemleri yürütüyoruz?

• Marka, patent, faydalı model ve tasarım başvuru ile itiraz süreçlerini yürütmek
• YİDK kararlarının iptali davalarını Ankara Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemelerinde açmak ve takip etmek
• Marka hakkına tecavüz ve haksız rekabet davalarında ihtiyati tedbir taleplerini hazırlamak ve takip etmek
• Marka ve patent hükümsüzlüğü davalarını yürütmek
• Lisans, devir ve know-how sözleşmelerini hazırlamak
• Telif hakkı uyuşmazlıklarında danışmanlık ve dava takibi yapmak

Takip ettiğimiz dosya türleri

• Marka uyuşmazlıkları: tescil itirazları, YİDK karar iptali, hükümsüzlük, kullanmama nedeniyle iptal ve tecavüz davaları
• Patent ve faydalı model uyuşmazlıkları: başvuru itirazları, hükümsüzlük ve tecavüz davaları
• Tasarım hakkı uyuşmazlıkları: tescilli ve tescilsiz tasarım hakkına tecavüz iddiaları
• Telif hakkı uyuşmazlıkları: eser sahipliği, mali ve manevi hak ihlalleri
• Haksız rekabet: taklit ürün ve karıştırılma ihtimaline dayalı uyuşmazlıklar

İstanbul, Kocaeli ve Sakarya'da fikri mülkiyet uyuşmazlıkları hangi mercilerde görülür?

YİDK kararlarının iptali davalarında Ankara Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemeleri kesin yetkilidir. Hak sahibinin üçüncü kişilere karşı açacağı tecavüz davalarında davacının yerleşim yeri, tecavüz fiilinin gerçekleştiği yer veya etkilerinin görüldüğü yer mahkemesi (SMK m. 156/3); üçüncü kişilerin hak sahibine karşı açacağı hükümsüzlük gibi davalarda ise davalının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (SMK m. 156/5).

• Ankara Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemeleri — YİDK karar iptali davalarında kesin yetkili
• İstanbul Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemeleri — İstanbul'da doğan tecavüz ve hükümsüzlük uyuşmazlıkları
• İstinaf başvuruları bakımından bölge adliye mahkemeleri

Kocaeli ve Sakarya'daki üretim şirketleri için

Fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesi bulunmayan yerlerde bu davalara, Hâkimler ve Savcılar Kurulu'nun görevlendirdiği asliye hukuk mahkemeleri bakar (SMK m. 156). Gebze, Dilovası ve Sakarya'daki organize sanayi bölgelerinde üretim yapan şirketler bakımından ürün tasarımlarının ve teknik geliştirmelerin piyasaya sunulmadan önce tescil ettirilmesi, tedarikçi ve çalışanlarla yapılan sözleşmelerde gizlilik ve hak devri hükümlerine yer verilmesi önem taşır.

İlgili makaleler

• Marka Hakkına Tecavüzde Delil Tespiti ve İhtiyati Tedbir
• Çalışan Buluşları ve Yazılım Telif Krizleri
• Unutulma Hakkı: Google Sonuçlarından Çıkarılma

Marka, patent, tasarım veya telif hakkınıza ilişkin bir başvuru ya da uyuşmazlık hakkında bilgi iletmek için iletişim sayfamızı kullanabilir veya Kadıköy'deki büromuzdan randevu oluşturabilirsiniz. Haksız rekabet ve ticaret unvanı uyuşmazlıkları için Şirketler ve Ticaret Hukuku, yazılım ve internet kaynaklı ihlaller için Bilişim Hukuku sayfalarımıza da bakabilirsiniz.

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir ve somut bir uyuşmazlığa ilişkin hukuki görüş yerine geçmez.