İşe İade Davası Açma Süresi Ne Kadar? Şartlar ve Süreç
Yazar — Av. Şeyma Nur Bulut Karakulle
İşe iade sürecinde yaşanan hak kayıplarının çoğu, feshin hukuka uygun olup olmamasından değil, sürelerin kaçırılmasından doğar. Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulmazsa, fesih ne kadar sakat olursa olsun işe iade talebi esasa girilmeden reddedilir.
Aşağıda sürecin gün gün nasıl işlediğini, hangi koşulların arandığını ve feshin hangi hâllerde geçersiz sayıldığını bulabilirsiniz. Sayfanın sonundaki sık sorulan sorular bölümünde ise uygulamada en çok karşılaşılan durumları yanıtladık.
İşe iade davası açma süresi ne kadar?
Kısa cevap: İşe iade davası doğrudan açılamaz. Önce fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulur. Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılır (İş K. m. 20/1).
- Arabulucuya başvuru: fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay
- Dava açma: arabuluculuk son tutanağının düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta
- İhbar süresi verildiyse: bir aylık süre, ihbar süresinin bitiminden değil fesih bildiriminin tebliğinden başlar
- Süre kaçırılırsa: süreler hak düşürücüdür; işe iade talebi esasa girilmeden reddedilir
İşe iade süreci gün gün nasıl işler?
- Fesih bildiriminin tebliği. Arabulucuya başvuru süresi bu tarihten işlemeye başlar; aşağıdaki diğer süreler kendi başlangıç anlarına bağlıdır. Bildirim yazılı yapılmalı ve fesih sebebi açık ve kesin biçimde gösterilmelidir (İş K. m. 19/1).
- Arabulucuya başvuru: bir ay. İşe iade talebiyle arabulucuya başvurma süresi, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir aydır ve hak düşürücüdür.
- Arabuluculuk görüşmeleri. Taraflar işe başlatma ya da tazminat konusunda anlaşırsa düzenlenen tutanak ilam niteliğindedir. Anlaşma sağlanamazsa son tutanak düzenlenir.
- Dava: iki hafta. Son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde işe iade davası açılır; son tutanağın örneği dilekçeye eklenir.
- İstinaf: iki hafta. Karara karşı bölge adliye mahkemesine başvurulur; süre, HMK m. 345 uyarınca ilamın tebliğinden itibaren iki haftadır. İşe iade davalarında bölge adliye mahkemesinin kararı kesindir (İş K. m. 20/3).
- İşe başlatma başvurusu: on iş günü. İşçi, kesinleşen mahkeme veya özel hakem kararının tebliğinden itibaren on iş günü içinde işe başlamak için işverene başvurmak zorundadır (İş K. m. 21/6). Başvurulmazsa işverence yapılmış olan fesih geçerli bir fesih sayılır. Süre kesinleşme anında değil, kesinleşen kararın tebliğ edildiği tarihte işlemeye başlar.
- İşverenin cevabı: bir ay. İşveren bu süre içinde işe başlatmazsa iş güvencesi tazminatı ile boşta geçen süre ücreti gündeme gelir.
İşe iade davası açabilmek için hangi koşullar aranır?
- İşyerinde otuz veya daha fazla işçi çalışması; işverenin aynı işkolunda birden fazla işyeri varsa toplam işçi sayısı esas alınır
- İşçinin en az altı aylık kıdeminin bulunması; yer altı işlerinde çalışan işçilerde bu koşul aranmaz
- İş sözleşmesinin belirsiz süreli olması
- İş sözleşmesinin işveren tarafından feshedilmiş olması
- İşçinin iş güvencesi dışında tutulan işveren vekillerinden olmaması: bu istisna, işletmenin bütününü sevk ve idare eden işveren vekili ile yardımcılarını ve işyerinin bütününü sevk ve idare edenlerden yalnızca işçiyi işe alma ve işten çıkarma yetkisi de bulunanları kapsar (İş K. m. 18 son fıkra)
Fesih hangi hâllerde geçersiz sayılır?
- Fesih bildiriminin yazılı yapılmaması
- Fesih sebebinin açık ve kesin biçimde gösterilmemesi
- İşçinin davranışına veya verimine dayalı fesihte savunmasının alınmaması; işverenin İş K. m. 25/II şartlarına uygun fesih hakkı bu kuralın dışındadır (İş K. m. 19/2)
- Feshin son çare olması ilkesine uyulmaması; işçinin başka bir bölümde değerlendirilme imkânının araştırılmaması
- İşletmesel kararın tutarlı biçimde uygulanmaması; fesihten kısa süre sonra aynı veya benzer pozisyona yeni işçi alınması
- Ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık iddiasına dayanılmasına rağmen bu iddianın somut delille ispatlanamaması
- Sendika üyeliği, şikâyette bulunma ya da dava açma gibi sebeplere dayalı fesih
Dava kabul edilirse ne olur?
- İşe başlatma. İşveren işçiyi bir ay içinde işe başlatırsa iş ilişkisi kaldığı yerden devam eder.
- İş güvencesi tazminatı. İşe başlatılmama hâlinde en az dört, en çok sekiz aylık ücret tutarında tazminata hükmedilir; miktar kıdeme ve feshin ağırlığına göre belirlenir.
- Boşta geçen süre ücreti. Kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmadığı süre için en çok dört aya kadar ücret ve diğer hakları ödenir. Bu dört aylık sınır, yargılamanın ne kadar süreceğine dair bir tahmin değildir; yargılama iki yıl sürse dahi kanunun koyduğu mutlak üst sınır dört aydır.
- Kıdem ve ihbar farkı. İşe başlatılmayan işçinin kıdem ve ihbar tazminatı, boşta geçen süre eklenerek yeniden hesaplanır; daha önce ödenen tutar mahsup edilir.
Çıkış kodu neden önemlidir?
Uygulamada bazı işverenler, kıdem ve ihbar tazminatı ödememek ve işe iade yolunu kapatmak amacıyla çıkışı geçerli bir fesih yerine ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık iddiasına dayanan kodlarla yapmaktadır. Böyle bir kodun sicile işlenmiş olması, iddianın doğru olduğu anlamına gelmez.
Bu iddiada ispat yükü işverendedir. İşveren, dayandığı olayı tarih, tanık ve belgeyle somut biçimde ortaya koyamazsa fesih geçersiz sayılır ve işe iade talebi kabul edilebilir. Bu nedenle çıkış kodunu öğrendiğiniz tarihi, varsa savunma istem yazısını ve tutanakları saklamak önem taşır.
Dava hangi mahkemede görülür?
Yetkili mahkeme, davalının yerleşim yeri ya da işin yapıldığı yer mahkemesidir. Bu nedenle belirleyici olan şirketin merkezi değil, işçinin fiilen çalıştığı fabrika, şantiye veya şubenin bulunduğu yerdir.
- Gebze ve Kocaeli organize sanayi bölgelerinde çalışan işçilerin dosyaları Gebze ve Kocaeli adliyelerindeki iş mahkemelerinde
- Sakarya organize sanayi bölgelerindeki uyuşmazlıklar Sakarya Adliyesi'ndeki iş mahkemelerinde
- İstanbul Anadolu Adliyesi ve İstanbul Adliyesi'ndeki iş mahkemeleri
- Zorunlu arabuluculuk başvuruları için adliyelerdeki arabuluculuk büroları
- İstinaf başvuruları bakımından İstanbul ve Sakarya bölge adliye mahkemeleri
Fesih ve işçilik alacaklarına ilişkin ayrıntılı bilgi için İş Hukuku sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Dava süreçleri ve hukuki danışmanlık talepleriniz için iletişim formumuz üzerinden bilgi iletebilir veya Kadıköy'deki büromuzdan randevu oluşturabilirsiniz.
Bu yazıdaki bilgiler genel niteliktedir ve somut bir uyuşmazlığa ilişkin hukuki görüş yerine geçmez.
Sık Sorulan Sorular
Süre, fesih bildiriminin işçiye tebliğ edildiği tarihte başlar ve bir aydır. Sözlü olarak yapılan fesihlerde tebliğ tarihi tartışmalı hâle geldiğinden, işten çıkarıldığınız günü gösteren mesaj, tutanak ya da giriş kartı kayıtlarının saklanması önem taşır. Bu süre hak düşürücüdür; kaçırıldığında işe iade talebi esasa girilmeden reddedilir.
Arabuluculukta işe başlatma ya da tazminat konusunda varılan anlaşma tutanağı ilam niteliğindedir ve süreci sona erdirir. Bu nedenle tutanakta hangi alacaklardan feragat edildiğinin açıkça yazılması belirleyicidir; kapsamı geniş tutulan bir feragat ifadesi, sonradan açılacak alacak davalarını da etkileyebilir.
Açabilirsiniz. Kıdem ve ihbar tazminatının ödenmiş olması feshin geçerli olduğu anlamına gelmez ve işe iade talebini kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Ancak ödeme sırasında imzalanan ibraname ya da başkaca alacağım yoktur biçimindeki beyanın kapsamı ayrıca değerlendirilir.
İşe başlatılmama hâlinde en az dört, en çok sekiz aylık ücretiniz tutarında iş güvencesi tazminatına hükmedilir; miktar kıdeminize ve feshin ağırlığına göre mahkemece belirlenir. Buna ek olarak, kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmadığınız süre için en çok dört aya kadar ücret ve diğer haklarınız ödenir.
Yoktur. İşe iade davalarında bölge adliye mahkemesinin verdiği karar kesindir ve temyiz yolu kapalıdır. Bu nedenle delillerin ilk derece ve istinaf aşamalarında eksiksiz sunulması belirleyicidir; sonradan telafi imkânı bulunmaz.
Açabilirsiniz. Uygulamada bazı işverenler, kıdem ve ihbar tazminatı ödememek ve işe iade yolunu kapatmak amacıyla çıkışı geçerli bir fesih yerine ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık iddiasına dayanan kodlarla yapmaktadır. Bu kodun sicilinize işlenmiş olması iddianın doğru olduğu anlamına gelmez: ispat yükü işverendedir. İşveren iddiasını somut delille ortaya koyamazsa fesih geçersiz sayılır ve işe iade talebi kabul edilebilir.
Kesinleşen mahkeme veya özel hakem kararının tebliğinden itibaren on iş günü içinde işe başlamak için işverene başvurmanız gerekir (İş K. m. 21/6). Süre kesinleşme anında değil, kesinleşen kararın tebliğ edildiği tarihte başlar ve iş günü olarak hesaplanır. Bu başvuru yapılmazsa işverence yapılmış olan fesih geçerli bir fesih sayılır. Başvuru üzerine işverenin sizi işe başlatmak için bir aylık süresi vardır (İş K. m. 21/1).
İşe iade davası için önce fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulması gerekir. Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılır. Bu süreler hak düşürücüdür; kaçırılırsa işe iade talebi esasa girilmeden reddedilir.