Unutulma Hakkı: Google Sonuçlarından Çıkarılma

Adı arama motorunda arattığında yıllar önceki bir haberle karşılaşan kişinin talebi, çoğu zaman içeriğin hukuka aykırı olduğu iddiasına dayanmaz. Haber yayımlandığı gün doğru, meşru ve kamuyu ilgilendiriyor olabilir. Talep, aradan geçen süre nedeniyle o içeriğin kişinin adıyla birlikte gösterilmeye devam etmesinin artık ölçüsüz hâle geldiğine dayanır.

Bu talebe unutulma hakkı denir ve 5651 sayılı Kanun'daki erişim engelleme yolundan ayrı bir hukuki zeminde durur. Bu yazı, hakkın dayanağını, Yargıtay ve Anayasa Mahkemesinin belirlediği ölçütleri, arama motoruna başvurudan idare mahkemesine uzanan üç aşamalı usulü ve bu usuldeki süre tuzaklarını ele almaktadır.

Unutulma Hakkı Nedir? Hukuka Aykırılık Aranmaz

Unutulma hakkı ile erişim engelleme arasındaki temel fark, içeriğin niteliğindedir. 5651 sayılı Kanun m. 9 kapsamındaki talep, içeriğin kişilik hakkını ihlal ettiği, yani hukuka aykırı olduğu iddiasına dayanır. Unutulma hakkında ise içerik hukuka uygun olabilir; tartışılan şey içeriğin varlığı değil, kişinin adıyla ilişkilendirilerek indekslenmeye devam etmesidir.

Bu fark yalnızca teorik değildir. Başvurulacak mercii, işleyecek süreler ve elde edilecek sonuç tamamen değişir. Erişim engellemede hâkim yirmi dört saat içinde karar verirken, unutulma hakkında süreç arama motoruna yapılan bir başvuruyla başlar ve idare mahkemesine kadar uzanabilir.

Aşağıdaki tablo iki yolu karşılaştırmaktadır.

Hukuki Dayanak: KVKK m. 7 ve m. 11

Unutulma hakkının kanuni çekirdeği 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m. 7/1'dedir. Bu hükme göre, bu Kanun ve ilgili diğer kanun hükümlerine uygun olarak işlenmiş olmasına rağmen, işlenmesini gerektiren sebeplerin ortadan kalkması hâlinde kişisel veriler resen veya ilgili kişinin talebi üzerine silinir, yok edilir veya anonim hâle getirilir.

Maddedeki "uygun olarak işlenmiş olmasına rağmen" ifadesi belirleyicidir. Kanun, hukuka uygun işlenmiş bir veri için dahi silme yükümlülüğü öngörmüştür; ölçüt hukuka aykırılık değil, işlemeyi gerektiren sebebin ortadan kalkmış olmasıdır. Unutulma hakkı tam olarak bu cümleye dayanır.

Talebin ileri sürülme biçimi ise m. 11'de düzenlenmiştir. KVKK m. 11/1-e uyarınca ilgili kişi, m. 7'de öngörülen şartlar çerçevesinde kişisel verilerinin silinmesini veya yok edilmesini isteme hakkına sahiptir. m. 11/1-f uyarınca ise bu işlemin, verilerin aktarıldığı üçüncü kişilere bildirilmesini isteme hakkı bulunur.

Emsal Kararlar: Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi Ölçütleri

Unutulma hakkının Türk özel hukukundaki temeli, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 17.06.2015 tarihli, E. 2014/4-56, K. 2015/1679 sayılı kararıdır. Karar, hakkın varlığını kabul etmekle kalmamış, hangi ölçütlerin tartılacağını da sistematik olarak saymıştır: aradan geçen süre, bilginin güncelliğini yitirip yitirmediği, kamu yararı, içeriğin tarihî değeri, kişinin kamusal bir figür olup olmaması ve verinin niteliği.

Anayasa Mahkemesi ise hakkı anayasal zemine oturtmuştur. 03.03.2016 tarihli N.B.B. başvurusunda (B. No. 2013/5653) unutulma hakkı, Anayasa m. 17’de güvence altına alınan kişinin maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkı ile Anayasa m. 20’nin üçüncü fıkrasında düzenlenen kişisel verilerin korunmasını isteme hakkı kapsamında birlikte değerlendirilmiştir.

Arama motorlarına özgü uygulama ise Kişisel Verileri Koruma Kurulunun 23.06.2020 tarihli ve 2020/481 sayılı İlke Kararıyla belirlenmiştir. Karar, kişilerin ad ve soyadıyla yapılan aramalarda çıkan sonuçların indeksten çıkarılmasına ilişkindir ve Yargıtayın belirlediği ölçütleri Kurul uygulamasına taşır.

Talebiniz Testi Geçer mi?

Bu ölçütler, talebin kabul edilip edilmeyeceğini önceden değerlendirmeye yarar. Aşağıdaki tablo her ölçütün hangi hâlde talep lehine, hangi hâlde aleyhine işlediğini göstermektedir.

Tablo, dosyanın hangi yönde ağır bastığını görmeye yarar; ölçütler ayrı ayrı puanlanmaz, birlikte tartılır. Tek bir ölçüt, örneğin kişinin kamusal bir figür olması, diğerlerinin tamamına rağmen sonucu belirleyebilir. Bu nedenle sayısal bir eşik aranmaz.

Birinci Adım: Arama Motoruna Başvuru

Süreç doğrudan Kurula şikâyetle değil, arama motoruna yapılacak başvuruyla başlar. KVKK m. 13/1 uyarınca ilgili kişi, bu Kanunun uygulanmasıyla ilgili taleplerini yazılı olarak veya Kurulun belirleyeceği diğer yöntemlerle veri sorumlusuna iletir.

KVKK m. 13/2 uyarınca veri sorumlusu, başvuruda yer alan talepleri talebin niteliğine göre en kısa sürede ve en geç otuz gün içinde ücretsiz olarak sonuçlandırır.

Başvuruda içeriğin bulunduğu tam bağlantı adreslerinin tek tek gösterilmesi gerekir. Talep, adın hangi aramalarda hangi sonuçlarla ilişkilendirildiğini somut olarak ortaya koymalı ve yukarıdaki ölçütler bakımından neden silme şartlarının oluştuğunu açıklamalıdır. Başvuru tarihi ayrıca kayda alınmalıdır; bir sonraki aşamadaki süre bu tarihe bağlıdır.

İkinci Adım: Kurula Şikâyet ve İki Katmanlı Süre

KVKK m. 14/2 uyarınca m. 13 kapsamındaki başvuru yolu tüketilmeden şikâyet yoluna başvurulamaz. Doğrudan Kurula yapılan şikâyet, esası incelenmeden bu sebeple reddedilir. Bu, sürecin birinci tuzağıdır.

İkinci tuzak süredir ve iki katmanlıdır. KVKK m. 14/1 uyarınca başvurunun reddedilmesi, verilen cevabın yetersiz bulunması veya süresinde başvuruya cevap verilmemesi hâllerinde ilgili kişi, veri sorumlusunun cevabını öğrendiği tarihten itibaren otuz ve her hâlde başvuru tarihinden itibaren altmış gün içinde Kurula şikâyette bulunabilir.

İki katman birlikte işler. Arama motoru cevap vermişse otuz günlük süre cevabın öğrenildiği tarihten başlar. Hiç cevap vermemişse beklemek bir çözüm değildir: altmış günlük dış sınır başvuru tarihinden itibaren işler ve dolduğunda şikâyet hakkı düşer.

Uygulamada hak kaybı çoğunlukla burada doğar. Cevap gelmeyen başvurularda kişi yanıt beklemeye devam eder, altmış gün dolar ve Kurula başvuru imkânı kalmaz. Bu nedenle başvuru tarihinin takvime işlenmesi, sürecin en basit ama en belirleyici adımıdır.

Kurulun İncelemesi ve Altmış Günlük Sessizlik

Şikâyet üzerine Kurul, talebi inceleyerek ilgililere cevap verir. KVKK m. 15/5 uyarınca şikâyet tarihinden itibaren altmış gün içinde cevap verilmezse talep reddedilmiş sayılır.

Bu hüküm, sürecin tıkanmasını önler. Kurulun sessiz kalması dosyayı belirsizlikte bırakmaz; altmışıncı günün sonunda zımni ret doğar ve yargı yolu açılır. Bu tarih de takvime işlenmelidir, çünkü dava açma süresi buradan hesaplanır.

Son Durak: İdare Mahkemesi

KVKK'da Kurul kararlarına karşı açılacak davalar için özel bir mahkeme veya özel bir süre düzenlenmemiştir; genel hükümler uygulanır. Kurul kararı bir idari işlem olduğundan, İYUK m. 7/1 uyarınca altmış gün içinde iptal davası açılır.

Yetki bakımından İYUK m. 32/1 uyarınca yetkili mahkeme, dava konusu idari işlemi yapan merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir. İşlemi tesis eden merci Kurul olduğundan ve Kurum Ankara'da bulunduğundan, dava Ankara İdare Mahkemelerinde açılır.

Bunun somut sonucu şudur: başvuran Kadıköy'de ikamet ediyor olsa, içerik İstanbul'da yayımlanmış olsa dahi Kurul kararına karşı dava Ankara'da görülür. Bu, sürecin başından itibaren planlanması gereken bir unsurdur; erişim engellemede başvurunun mağdurun yerleşim yerinde yapılabilmesiyle tam bir zıtlık oluşturur.

İçerik Yayında Kalır: İndeks ile Yayın Arasındaki Fark

Talebin kabul edilmesi, içeriğin internetten silinmesi anlamına gelmez. İndeksten çıkarma, yalnızca kişinin adıyla yapılan aramalarda o sonucun listelenmemesini sağlar. İçerik kaynağında yayında kalmaya devam eder ve doğrudan adresi bilinerek ya da farklı anahtar kelimelerle bulunabilir.

İçeriğin kendisinin yayından kaldırılması isteniyorsa, dayanak unutulma hakkı değil kişilik hakkı ihlalidir ve yol da farklıdır. Bu nedenle dosyanın başında talebin hangisi olduğu netleştirilmelidir: indeksten çıkarma mı, yoksa içeriğin yayından kaldırılması mı.

İçeriğin hukuka aykırı olduğu, kişilik hakkını ihlal ettiği durumlarda izlenecek yol ve yirmi dört saatlik hâkim kararı süreci için İnternetten İçerik Nasıl Kaldırılır? Erişim Engelleme yazımızı, bilişim hukukundaki uyuşmazlıkların tamamı için Bilişim Hukuku sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Dava süreçleri ve hukuki danışmanlık talepleriniz için iletişim formumuz üzerinden bilgi iletebilir veya Kadıköy'deki büromuzdan randevu oluşturabilirsiniz.

Bu yazıdaki bilgiler genel niteliktedir ve somut bir uyuşmazlığa ilişkin hukuki görüş yerine geçmez.