Genel Kurul Kararının İptali: Üç Aylık Süre Ne Zaman Başlar?

Genel kurulda alınan bir karar, toplantıya katılmayan veya karşı oy kullanan ortağı da bağlar. Karara katılmayan ortağın elindeki yol, kararın mahkemece iptal edilmesini istemektir. Bu yol Türk Ticaret Kanunu'nun anonim şirketlere ilişkin hükümlerinde düzenlenmiş, TTK m. 622 yollamasıyla limited şirketlere de uygulanır hâle getirilmiştir.

Uygulamada hak çoğunlukla üç aylık süre içinde kaybedilir. Sürenin ne zaman başladığı ise her kararda aynı değildir; ortaklıktan çıkarma kararında başlangıç noktası diğer kararlardan farklıdır. Bu yazı, iptal ile butlan ayrımını, muhalefet şerhinin hangi hâllerde arandığını ve üç aylık sürenin hangi tarihten işlediğini ele almaktadır.

İptal mi, Butlan mı? İki Ayrı Dava, İki Ayrı Süre

Genel kurul kararındaki sakatlığın ağırlığı, başvurulacak yolu ve süreyi belirler. Kanuna, şirket sözleşmesine veya dürüstlük kuralına aykırı kararlar iptal davasına konu olur ve üç aylık süreye tabidir. Sakatlık, ortağın vazgeçilemez haklarını ortadan kaldıracak ağırlıktaysa karar batıldır; butlan süreye tabi değildir.

Aşağıdaki tablo iki yolun farklarını göstermektedir.

Kimler Dava Açabilir? Muhalefet Şerhi ve İstisnaları

TTK m. 446 dava açabilecek kişileri sayar. Kural olarak dava hakkı, toplantıda hazır bulunup karara olumsuz oy veren ve muhalefetini tutanağa geçirten ortağa aittir. Toplantıya katılıp olumsuz oy kullanmak tek başına yetmez; muhalefetin tutanağa geçirilmiş olması gerekir.

Şerhin içeriği bakımından aranan ölçüt düşüktür. Yargıtay'ın yerleşik uygulamasına göre şerhte gerekçe gösterilmesi zorunlu değildir; "muhalifim" veya "kabul etmiyorum" beyanının tutanağa yazdırılmış olması dava hakkı bakımından yeterlidir. Toplantı sırasında ayrıntılı bir gerekçe hazırlamaya çalışmak yerine, beyanın tutanağa geçtiğinden emin olmak belirleyicidir.

Şerh şartının aranmadığı hâller de vardır. TTK m. 446/b uyarınca ortak; toplantıda hazır bulunsun veya bulunmasın, olumsuz oy kullanmış olsun ya da olmasın, çağrının usulüne göre yapılmadığını, gündemin gereği gibi ilan edilmediğini, genel kurula katılma yetkisi bulunmayan kişilerin toplantıya katılıp oy kullandığını veya kendisinin katılma ve oy kullanma hakkının haksız olarak engellendiğini ileri sürerek dava açabilir. Bu hâlde ayrıca, söz konusu aykırılığın kararın alınmasında etkili olduğunun ortaya konması gerekir.

TTK m. 446 ayrıca, kararın yerine getirilmesi kişisel sorumluluğuna sebep olacak müdürlere de dava hakkı tanır.

Üç Aylık Süre: Hak Düşürücü ve Resen Gözetilir

TTK m. 445 uyarınca iptal davası, karar tarihinden itibaren üç ay içinde şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesinde açılır.

Süre hak düşürücüdür. Zamanaşımı gibi kesilmez veya durmaz; taraflarca ileri sürülmese dahi mahkemece resen gözetilir. Sürenin geçmesiyle kararın sakatlığı tartışılamaz hâle gelir ve karar geçerliliğini korur.

Süresinde açılan dava kabul edilirse iptal kararı geçmişe etkili olur; genel kurul kararı alındığı andan itibaren hükümsüz hâle gelir.

Çıkarma Kararında Süre Çatışması: m. 640/2 mi, m. 445 mi?

Limited şirkette ortaklıktan çıkarma kararı, süre bakımından diğer genel kurul kararlarından ayrılır. TTK m. 640/2, çıkarma kararına karşı ortağın, kararın noter aracılığıyla kendisine bildirilmesinden itibaren üç ay içinde iptal davası açabileceğini düzenler.

Buradaki üç ay, TTK m. 445'teki üç ayla aynı uzunluktadır ancak farklı bir andan işlemeye başlar. TTK m. 640/2 özel hüküm niteliğinde olduğundan, çıkarma kararlarında süre karar tarihinden değil noter bildiriminden başlar.

Bunun pratik sonucu belirleyicidir: şirket noter bildirimini hiç yapmamışsa hak düşürücü süre işlemeye başlamaz. Bu durumda TTK m. 445'in karar tarihinden işleyen üç aylık süresi yedek kural olarak devreye girmez. Genel kurulun üzerinden bir yıl geçmiş olsa dahi, usulüne uygun bir noter bildirimi bulunmadıkça ortağın dava hakkı ayakta kalır.

İkinci fark dava hakkının kaynağındadır. Çıkarılan ortak toplantıya katılmamış veya katılıp muhalefet şerhi koymamış olsa dahi, TTK m. 640/2'deki dava hakkı TTK m. 446/a'daki şerh şartına bağlı tutulamaz; bu hak doğrudan kanundan doğar.

Aşağıdaki tablo iki rejimi karşılaştırmaktadır.

İptal Sebepleri: Nisap ve Çağrı Usulsüzlükleri

TTK m. 445 iptal sebeplerini kanuna, şirket sözleşmesine ve özellikle dürüstlük kuralına aykırılık olarak belirler. Uygulamada en sık karşılaşılan iki grup sebep nisaba ve çağrı usulüne ilişkindir.

Nisap bakımından ölçüt TTK m. 620 ve m. 621'dir. Kanun bazı kararlar için ağırlaştırılmış nisap aramıştır; bir ortağın şirket sözleşmesinde öngörülen sebeple çıkarılması ya da haklı sebeple çıkarılması için mahkemeye başvurulması kararı, TTK m. 621 uyarınca temsil edilen oyların en az üçte ikisinin ve oy hakkı bulunan esas sermayenin tamamının salt çoğunluğunun bir arada bulunmasını gerektirir. Bu iki ölçütten biri sağlanmadan alınan karar iptale tabidir.

Çağrı usulü bakımından TTK m. 617/3, limited şirket genel kurulunun toplantıya çağrılmasında anonim şirketlere ilişkin hükümlerin kıyasen uygulanacağını öngörür. Çağrının usulüne uygun yapılmaması veya gündemin gereği gibi ilan edilmemesi, TTK m. 446/b kapsamında şerh şartı aranmaksızın dava hakkı doğurur. Bütün ortakların hazır bulunduğu ve toplantının yapılmasına itiraz edilmediği hâllerde çağrısız genel kurul yapılabilmesi ise ayrı bir istisnadır.

Butlan Sebepleri: Süreye Tabi Olmayan Sakatlıklar

TTK m. 447 bazı kararları doğrudan batıl sayar. Butlan hâlinde üç aylık süre işlemez; karar baştan itibaren hükümsüzdür ve hukuki yararı bulunan herkes bu durumun tespitini isteyebilir. Mahkeme butlanı resen gözetir.

Madde üç grup sebep sayar:

• Ortağın genel kurula katılma, asgari oy, dava ve kanundan kaynaklanan vazgeçilemez nitelikteki haklarını sınırlandıran veya ortadan kaldıran kararlar
• Ortağın bilgi alma, inceleme ve denetleme haklarını kanunen izin verilen ölçü dışında sınırlandıran kararlar
• Şirketin temel yapısını bozan veya sermayenin korunması hükümlerine aykırı olan kararlar

Üç aylık süreyi kaçırmış bir ortak bakımından ilk soru, sakatlığın butlan ağırlığına ulaşıp ulaşmadığıdır. Ulaşmıyorsa karar geçerliliğini korur ve sakatlık artık ileri sürülemez.

Kararın Yürütülmesinin Geri Bırakılması

Dava açılması kararın uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz. TTK m. 449 uyarınca mahkeme, dava konusu kararın yürütülmesinin geri bırakılmasına karar verebilir.

Maddede kanuni bir usul şartı vardır: mahkeme bu kararı vermeden önce müdürlerin görüşünü alır. Talep dava dilekçesiyle birlikte ileri sürülse dahi karar, görüş alınmadan verilmez. Tescil edilmek üzere olan bir kararda süreci belirleyen viraj burasıdır; bu nedenle talebin dava dilekçesinde açıkça ve gerekçelendirilerek ileri sürülmesi önem taşır.

Kararın Sonuçları ve Kötüniyet Sorumluluğu

TTK m. 450 uyarınca iptal veya butlan kararı, davaya taraf olup olmadıklarına bakılmaksızın tüm ortaklar hakkında hüküm ifade eder. Karar kesinleştiğinde müdürler, kararın bir suretini derhâl ticaret siciline tescil ettirmekle ve şirketin internet sitesinde yayımlamakla yükümlüdür. Yükümlülük iki ayaklıdır; yalnızca tescil yeterli değildir.

Dava hakkının kötüye kullanılmasına da yaptırım bağlanmıştır. TTK m. 451 uyarınca kötüniyetle iptal veya butlan davası açılması hâlinde davacılar, şirketin bu sebeple uğradığı zarardan müteselsilen sorumludur. Bu nedenle dava, kararın sakatlığına ilişkin somut bir dayanak olmaksızın yalnızca şirketin işleyişini geciktirmek amacıyla başvurulacak bir yol değildir.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

İptal ve butlan davaları TTK m. 4/1-a uyarınca mutlak ticari davadır; TTK m. 5 uyarınca görevli mahkeme asliye ticaret mahkemesidir.

Yetki bakımından TTK m. 445 şirket merkezinin bulunduğu yer mahkemesini gösterir. HMK m. 14/2 uyarınca ortaklık ilişkisinden doğan davalarda tüzel kişinin merkezinin bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir. Merkezi Kadıköy'de tescilli bir limited şirkette dava İstanbul Anadolu Asliye Ticaret Mahkemesinde açılır; bu yetki tarafların anlaşmasıyla veya şirket sözleşmesine konulacak bir yetki şartıyla değiştirilemez.

Arabuluculuk bakımından davanın niteliği belirleyicidir. İptal davası yenilik doğuran bir dava olduğundan ve konusu bir miktar paranın ödenmesi olmadığından, TTK m. 5/A kapsamındaki dava şartı arabuluculuğa tabi değildir.

Ortaklıktan çıkarma kararının dayanağı ve nisabı için Limited Şirkette Ortaklıktan Çıkma ve Çıkarma, şirketin kamu borçlarından müdürün şahsi sorumluluğu için Limited Şirket Müdürü Vergi ve SGK Borcundan Şahsen Sorumlu mu? yazılarımızı, ticari uyuşmazlıkların tamamı için Şirketler ve Ticaret Hukuku sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Dava süreçleri ve hukuki danışmanlık talepleriniz için iletişim formumuz üzerinden bilgi iletebilir veya Kadıköy'deki büromuzdan randevu oluşturabilirsiniz.

Bu yazıdaki bilgiler genel niteliktedir ve somut bir uyuşmazlığa ilişkin hukuki görüş yerine geçmez.