Tahdit Kodu Nasıl Kaldırılır? G-87, Ç-113 ve V-71

Türkiye'ye girişte havalimanından geri çevrilen ya da vize başvurusu reddedilen bir yabancı, çoğu zaman hakkında bir kayıt bulunduğunu o anda öğrenir. Uygulamada tahdit kodu denilen bu kayıt, kişinin ülkeye girişini engelleyen veya ön izne bağlayan bir idari işlemin sistemdeki karşılığıdır.

Kodun kendisi yayımlanmış bir mevzuatta tanımlanmamıştır. Buna karşılık kodun arkasındaki işlem, yani Türkiye'ye giriş yasağı, 6458 sayılı Kanun m. 9'da düzenlenmiştir ve idari yargıda iptal davasına konu olur. Bu yazı, kodun hangi işleme dayandığını, davanın hangi mahkemede ve hangi süre içinde açılacağını, sürenin ne zaman başladığını ve sınır dışı davasıyla ilişkisini ele almaktadır.

Tahdit Kodu Nasıl Kaldırılır? Kısa Cevap

Kısa cevap: Tahdit kodunun kaldırılması için iki yol vardır: idareden giriş yasağının kaldırılmasını istemek ya da giriş yasağı kararının iptali için idare mahkemesinde dava açmak. Dava açma süresi, işlemin yazılı bildiriminden, bildirim yoksa öğrenme tarihinden itibaren altmış gündür.

• Dayanak: 6458 sayılı Kanun (YUKK) m. 9 – Türkiye'ye giriş yasağı
• Yasak süresi: en fazla beş yıl; ciddi tehdit hâlinde en fazla on yıl daha uzatılabilir
• Dava süresi: altmış gün (İYUK m. 7)
• Yetkili mahkeme: işlemi Göç İdaresi Başkanlığı yaptıysa Ankara, valilik yaptıysa o ilin idare mahkemesi
• İdari yol: Göç İdaresi Başkanlığı yasağı kaldırabilir veya yasak saklı kalmak kaydıyla belirli bir süre için girişe izin verebilir (YUKK m. 9/6)

Konunun kısa özeti için Tahdit Kodu Rehberi sayfamıza göz atabilirsiniz. Bu rehber yabancı okuyucular için İngilizce, Rusça ve Arapça olarak da yayımlanmıştır.

Tahdit Kodu Nedir? Yayımlanmış Bir Dayanağı Yok

Tahdit kodları, göç idaresinin kayıtlarında yabancının durumunu işaretleyen harf ve rakamlardan oluşan idari etiketlerdir. Kodların hangi harfin hangi durumu karşıladığı, kanunla, yönetmelikle veya yayımlanmış bir genelgeyle düzenlenmiş değildir; kodlama idarenin iç uygulamasına dayanır.

Bu durum davanın açılmasını zorlaştırmaz; aksine iptal talebinin dayanaklarından birini oluşturur. Kişinin ülkeye girişini yıllarca engelleyen bir işlemin dayanağı, kişinin ulaşabileceği hiçbir yayımlanmış metinde yer almıyorsa, işlemin kanuni dayanağı ve öngörülebilirliği tartışmaya açıktır.

Bu nedenle dava, kodun kendisine değil kodun arkasındaki idari işleme yöneltilir. Dilekçede iptali istenen şey bir kod değil, o kodun karşılığı olan Türkiye'ye giriş yasağı kararıdır.

Tahdit Kodu Nasıl Öğrenilir?

Tahdit kodları genellikle yabancıya ayrıca tebliğ edilmez. Kişi kodu çoğu zaman şu yollardan biriyle öğrenir:

• Havalimanında veya sınır kapısında geri çevrilirken düzenlenen belge
• Vize başvurusunun reddi üzerine konsoloslukça yapılan bildirim
• İkamet izni başvurusunun bu gerekçeyle reddedilmesi
• Avukat aracılığıyla il göç idaresi müdürlüğüne veya Göç İdaresi Başkanlığına yapılan başvuru üzerine verilen bilgi

Hangi yolla öğrenilirse öğrenilsin, öğrenme tarihini gösteren belge saklanmalıdır; yazılı bildirim yoksa altmış günlük dava süresi bu tarihten itibaren hesaplanır.

Kodun Arkasındaki İşlem: Türkiye'ye Giriş Yasağı

YUKK m. 9/1 uyarınca Göç İdaresi Başkanlığı, kamu düzeni veya kamu güvenliği ya da kamu sağlığı açısından Türkiye'ye girmesinde sakınca görülen yabancıların ülkeye girişini yasaklayabilir; bu bir takdir yetkisidir. Buna karşılık m. 9/2 uyarınca Türkiye'den sınır dışı edilen yabancıların girişi, Göç İdaresi Başkanlığı veya valilikler tarafından yasaklanır; m. 9/4 ve 9/5'teki istisnalar saklıdır.

YUKK m. 9/3 uyarınca giriş yasağının süresi en fazla beş yıldır. Kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından ciddi tehdit bulunması hâlinde bu süre en fazla on yıl daha artırılabilir. Dolayısıyla süresiz bir giriş yasağı söz konusu değildir; dosyada önce yasağın hangi süreyle kurulduğu tespit edilir.

YUKK m. 9/4 uygulamada en sık başvurulan istisnayı getirir: vize veya ikamet izni süresi sona eren ve bu durum yetkili makamlarca tespit edilmeden önce Türkiye'den çıkmak için valiliğe başvuran yabancı hakkında sınır dışı etme kararı alınmış olsa bile, idari para cezasını ödemiş olması ve Bakanlıkça belirlenen ihlal sürelerini aşmamış olması kaydıyla giriş yasağı kararı alınmayabilir. Kişi bu şartları taşıdığı hâlde hakkında yasak kurulmuşsa, bu durum iptal davasında ileri sürülebilecek önemli bir dayanaktır.

YUKK m. 9/5 uyarınca, m. 56 kapsamında Türkiye'yi terke davet edilip kendisine verilen süre içinde ülkeyi terk eden yabancı hakkında da giriş yasağı kararı alınmayabilir. Çıkış için verilen sürenin kaçırılması bu imkânı ortadan kaldırır.

YUKK m. 9/6 ise Göç İdaresi Başkanlığına, giriş yasağını kaldırma veya yasak saklı kalmak kaydıyla yabancının belirli bir süre için Türkiye'ye girişine izin verme yetkisi tanır. Bu fıkra, aşağıda ele alınan idari başvuru yolunun kanuni dayanağıdır. Ayrıca m. 9/7 uyarınca yabancının ülkeye kabulü; kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı sebebiyle Göç İdaresi Başkanlığınca, idari para cezaları ve kamu alacakları sebebiyle valiliklerce ön izin şartına bağlanabilir.

Sahada En Sık Görülen Kodlar

Aşağıdaki tablo, uygulamada en sık karşılaşılan kodları, uygulandıkları durumları ve karşılık geldikleri kanun hükümlerini göstermektedir. Kodların anlamları yayımlanmış bir metne değil, idari uygulamaya dayanır.

Tablodaki süreler kesin değil, uygulamada karşılaşılan aralıklardır; her dosyada yasağın süresi işlemin kendisinden okunur. Kodun hangi harfle başladığı, hangi kanun hükmünün tartışılacağını belirler: kamu güvenliği gerekçesine dayanan bir kodda savunma, kamu güvenliği değerlendirmesinin somut dayanağı üzerine; adres tespitine dayanan bir kodda ise tahkikatın usulüne uygun yapılıp yapılmadığı üzerine kurulur.

Kodu Hangi Makam Koydu? Yetkiyi Bu Belirler

Dava açılmadan önce cevaplanması gereken ilk soru, işlemi hangi makamın tesis ettiğidir. YUKK m. 9/2, giriş yasağı kararını hem merkez teşkilatın hem de sınır dışı kararını alan valiliğin alabileceğini öngörür. İYUK m. 32/1 uyarınca yetkili mahkeme ise dava konusu işlemi yapan idari merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir.

Bunun sonucu keskindir. Kodu Göç İdaresi Başkanlığı tesis etmişse dava Ankara İdare Mahkemelerinde açılır. İşlemi il göç idaresi müdürlüğü, yani valilik tesis etmişse dava o ilin idare mahkemesinde açılır; İstanbul Valiliğince tesis edilen bir işlemde Kadıköy, Ataşehir veya Ümraniye'de ikamet eden yabancı bakımından yetkili mahkeme İstanbul İdare Mahkemeleridir.

Yetkisiz bir idare mahkemesinde açılan dava yetki yönünden reddedilir ve dosya yetkili mahkemeye gönderilir (İYUK m. 15/1-a); süre bakımından ilk başvuru tarihi esas alınır (İYUK m. 9). Bu nedenle süre kaybı doğmaz, ancak yargılama uzar; işlemi tesis eden makamın dilekçe yazılmadan önce tespit edilmesi bu yüzden önemlidir. Kanun metninde geçen Genel Müdürlük ifadesi, kurumun 85 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile aldığı Göç İdaresi Başkanlığı adıyla okunmalıdır.

Altmış Günlük Süre ve Öğrenme Tarihi

Tahdit kodunun iptali davasında, sınır dışı kararındaki yedi günlük istisnai süre uygulanmaz. İYUK m. 7/1 uyarınca idare mahkemelerinde dava açma süresi altmış gündür.

Sürenin başlangıcı bu dava türünün can damarıdır. İYUK m. 7/1 ve m. 8/1 uyarınca süre, yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden itibaren işlemeye başlar. Tahdit kodları ise çoğunlukla yabancıya tebliğ edilmez. Kişi kodu; havalimanından geri çevrildiğinde kendisine verilen belgeden, vize başvurusunun reddedilmesinden veya avukatı aracılığıyla yapılan sorgulamadan öğrenir.

Yazılı tebligat yapılmayan hâllerde altmış günlük süre öğrenme tarihinden itibaren işler. Tebligat yoksa süre kendiliğinden başlamaz. Bu nedenle dosyada öğrenme tarihini belgeleyen kayıt, dilekçenin en önemli ekidir: geri çevirme belgesi, vize ret yazısı veya sorgulama tarihini gösteren evrak, sürenin ne zaman başladığını ortaya koyar.

Süreyi Durduran Adım: Üst Makama Başvuru

Kodu yeni öğrenen kişi için dava tek yol değildir. İYUK m. 11/1 uyarınca idari dava açılmadan önce, idari işlemin kaldırılması, geri alınması veya değiştirilmesi üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapmış olan makamdan, dava açma süresi içinde istenebilir. Bu başvuru, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurur.

Bu yolun kanuni zemini güçlüdür. YUKK m. 9/6 idareye giriş yasağını kaldırma yetkisini açıkça tanıdığından, başvuru idarenin takdirine bırakılmış bir ricadan ibaret değildir; kanunda yazılı bir yetkinin kullanılması talebidir.

Sürenin nasıl işlediği dikkatle hesaplanmalıdır. İYUK m. 11/2 uyarınca otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır. m. 11/3 uyarınca ret veya reddedilmiş sayılma hâlinde dava açma süresi yeniden işlemeye başlar ve başvurma tarihine kadar geçmiş süre de hesaba katılır. Yani başvurudan sonra yeni bir altmış gün doğmaz; süre kaldığı yerden devam eder. Bu kural bilinmediğinde dava hakkı kaybedilir.

Deport Davasını Kazanmak Kodu Silmez

Sınır dışı etme kararı ile giriş yasağı kararı iki ayrı idari işlemdir. Birincisi YUKK m. 53'te, ikincisi m. 9'da düzenlenmiştir. Sınır dışı kararının idare mahkemesince iptal edilmiş olması, giriş yasağını ve buna bağlı kaydı kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Uygulamada kayıt, sınır dışı kararının iptalinden sonra da aktif kalmaya devam eder. Bu nedenle kişi, kazandığı davaya rağmen ülkeye girişte yeniden engellenebilir. Kaydın kaldırılması için ayrı bir iptal davası yürütülmesi gerekir. Aşağıdaki tablo iki işlemi karşılaştırmaktadır.

Adım Adım: Tahdit Kodunun Kaldırılması

• Adım 1: Kodu öğrendiğiniz tarihi gösteren belgeyi saklayın.
• Adım 2: Kodu ve işlemi tesis eden makamı (Göç İdaresi Başkanlığı veya valilik) tespit edin.
• Adım 3: Yasağın dayanağını ve süresini öğrenin; gerekirse bilgi ve belge talep edin.
• Adım 4: Altmış günlük süre içinde ya İYUK m. 11 uyarınca idareye başvurun ya da doğrudan iptal davası açın.
• Adım 5: Acil bir zarar söz konusuysa dava dilekçesinde yürütmenin durdurulmasını isteyin (İYUK m. 27).
• Adım 6: Lehe karar verildikten sonra kaydın gerçekten kaldırıldığını sorgulayarak teyit edin.

Yurt Dışındayken Dava Açılabilir mi?

Evet. Davanın açılması için yabancının Türkiye'de bulunması gerekmez. Dava, yabancının verdiği vekâletnameye dayanarak avukat tarafından açılır ve yürütülür. Yurt dışında verilecek vekâletname Türk konsolosluğunda ya da yabancı noterde düzenlenip apostil şerhi (ülkesine göre konsolosluk onayı) alınarak hazırlanabilir; yabancı dildeki vekâletnamenin yeminli tercümeyle Türkçeye çevrilmesi gerekir.

Yürütmeyi Durdurma ve Kararın Uygulanması

Dava açılması giriş yasağını kendiliğinden durdurmaz. İYUK m. 27/2 uyarınca mahkeme, işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte gerçekleşmesi hâlinde yürütmenin durdurulmasına karar verebilir. Bu talep dilekçede gerekçelendirilmeli; Türkiye'de yaşayan eş veya çocuklarla aile birliği ya da süregelen bir tedavi gibi somut zararlar belgelenmelidir.

İYUK m. 28/1 uyarınca idare, iptal veya yürütmeyi durdurma kararının gereklerini kararın tebliğinden itibaren otuz günü geçmemek üzere yerine getirmek zorundadır. Karara karşı taraflar, tebliğden itibaren otuz gün içinde bölge idare mahkemesinde istinaf yoluna başvurabilir (İYUK m. 45).

Yasak Sürerken Türkiye'ye Geçici Giriş

YUKK m. 9/6 uyarınca Göç İdaresi Başkanlığı, giriş yasağı saklı kalmak kaydıyla yabancının belirli bir süre için Türkiye'ye girişine izin verebilir. Bu bir takdir yetkisidir; başvuruda girişin gerekçesi, örneğin aile ziyareti, tedavi veya bir dava duruşması, belgelerle ortaya konmalıdır.

İptal Sebepleri: Gerekçe, Belirlilik ve Ölçülülük

Dava dilekçesinde ileri sürülebilecek başlıca sebepler şunlardır:

• İşlemin gerekçesinin gösterilmemiş olması; hangi somut olgunun kamu düzeni veya kamu güvenliği değerlendirmesine dayanak yapıldığının belirtilmemesi
• Kodun dayandığı kurallar yayımlanmadığından, işlemin kanuni dayanağının ve öngörülebilirliğinin Anayasa m. 13'teki kanunilik ölçütünü karşılamaması
• Yasağın süresi ile dayanak olgunun ağırlığı arasında ölçüsüzlük bulunması
• Kişinin YUKK m. 9/4 kapsamında olması, yani ihlal tespit edilmeden önce kendi başvurusuyla çıkmış, idari para cezasını ödemiş ve Bakanlıkça belirlenen ihlal süresini aşmamış olması

Anayasa m. 125 uyarınca idarenin her türlü eylem ve işlemine karşı yargı yolu açıktır. İdari işlemin gerekçesinin dosyaya sunulması, yargısal denetimin yapılabilmesinin ön şartıdır; gerekçenin hiç ortaya konmaması başlı başına tartışma konusudur.

Adli Yardım ve Başvuru Yolları

Avukatlık ücretini ve yargılama giderlerini karşılama imkânı bulunmayan yabancı adli yardım talep edebilir. İdari yargıda adli yardım, İYUK m. 31'in yollamasıyla HMK m. 334 ve devamı hükümlerine göre değerlendirilir; yabancılar bakımından karşılıklılık şartı aranır. Talep dava dilekçesiyle birlikte, maddi durumu gösteren belgelerle sunulur.

Sınır dışı etme kararına karşı açılacak dava ve yedi günlük süre için Sınır Dışı (Deport) Kararına İtiraz: Yedi Günlük Süre, geri gönderme merkezinde tutulmaya karşı başvurulacak yol için İdari Gözetime İtiraz: Geri Gönderme Merkezinden Çıkış yazılarımızı, ikamet izni, çalışma izni ve vatandaşlık başvurularına ilişkin süreçlerin tamamı için Yabancılar ve Vatandaşlık Hukuku sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Dava süreçleri ve hukuki danışmanlık talepleriniz için iletişim formumuz üzerinden bilgi iletebilir veya Kadıköy'deki büromuzdan randevu oluşturabilirsiniz.

Bu yazıdaki bilgiler genel niteliktedir ve somut bir uyuşmazlığa ilişkin hukuki görüş yerine geçmez.