Tahdit Kodu Nasıl Kaldırılır? G-87, Ç-113 ve V-71

Türkiye'ye girişte havalimanından geri çevrilen ya da vize başvurusu reddedilen bir yabancı, çoğu zaman hakkında bir kayıt bulunduğunu o anda öğrenir. Uygulamada tahdit kodu denilen bu kayıt, kişinin ülkeye girişini engelleyen veya ön izne bağlayan bir idari işlemin sistemdeki karşılığıdır.

Kodun kendisi yayımlanmış bir mevzuatta tanımlanmamıştır. Buna karşılık kodun arkasındaki işlem, yani Türkiye'ye giriş yasağı, 6458 sayılı Kanun m. 9'da düzenlenmiştir ve idari yargıda iptal davasına konu olur. Bu yazı, kodun hangi işleme dayandığını, davanın hangi mahkemede ve hangi süre içinde açılacağını, sürenin ne zaman başladığını ve sınır dışı davasıyla ilişkisini ele almaktadır.

Tahdit Kodu Nedir? Yayımlanmış Bir Dayanağı Yok

Tahdit kodları, göç idaresinin kayıtlarında yabancının durumunu işaretleyen harf ve rakamlardan oluşan idari etiketlerdir. Kodların hangi harfin hangi durumu karşıladığı, kanunla, yönetmelikle veya yayımlanmış bir genelgeyle düzenlenmiş değildir; kodlama idarenin iç uygulamasına dayanır.

Bu durum davanın açılmasını zorlaştırmaz; aksine iptal talebinin dayanaklarından birini oluşturur. Kişinin ülkeye girişini yıllarca engelleyen bir işlemin dayanağı, kişinin ulaşabileceği hiçbir yayımlanmış metinde yer almıyorsa, işlemin kanuni dayanağı ve öngörülebilirliği tartışmaya açıktır.

Bu nedenle dava, kodun kendisine değil kodun arkasındaki idari işleme yöneltilir. Dilekçede iptali istenen şey bir kod değil, o kodun karşılığı olan Türkiye'ye giriş yasağı kararıdır.

Kodun Arkasındaki İşlem: Türkiye'ye Giriş Yasağı

YUKK m. 9/1 uyarınca, kamu düzeni veya kamu güvenliği ya da kamu sağlığı açısından Türkiye'ye girmesinde sakınca görülen yabancılar ile Türkiye'den sınır dışı edilen yabancıların ülkeye girişi yasaklanabilir. m. 9/2 uyarınca sınır dışı edilen yabancıların girişi, merkez teşkilat veya sınır dışı etme kararını alan valilik tarafından yasaklanır.

YUKK m. 9/3 uyarınca giriş yasağının süresi en fazla beş yıldır. Kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından ciddi tehdit bulunması hâlinde bu süre en fazla on yıl daha artırılabilir. Dolayısıyla süresiz bir giriş yasağı söz konusu değildir; dosyada önce yasağın hangi süreyle kurulduğu tespit edilir.

YUKK m. 9/4 uygulamada en işlevsel istisnayı getirir. Vize veya ikamet izni süresi sona eren ve bu durum yetkili makamlarca tespit edilmeden önce Türkiye dışına çıkmak için valiliklere kendisi başvuran yabancılar hakkında, idari para cezalarını ve varsa harçlarını ödemiş olmaları kaydıyla giriş yasağı kararı alınmayabilir. Kişi bu şartları taşıdığı hâlde hakkında yasak kurulmuşsa, bu doğrudan bir iptal sebebidir.

YUKK m. 9/5 ise idareye, giriş yasağını kaldırma veya yasak saklı kalmak kaydıyla belirli bir süre için girişe izin verme yetkisi tanır. Bu fıkra, aşağıda ele alınacak idari başvuru yolunun kanuni dayanağıdır: idarenin yasağı kaldırma yetkisi kanunda açıkça yazılıdır.

Sahada En Sık Görülen Kodlar

Aşağıdaki tablo, uygulamada en sık karşılaşılan kodları, uygulandıkları durumları ve karşılık geldikleri kanun hükümlerini göstermektedir. Kodların anlamları yayımlanmış bir metne değil, idari uygulamaya dayanır.

Tablodaki süreler kesin değil, uygulamada karşılaşılan aralıklardır; her dosyada yasağın süresi işlemin kendisinden okunur. Kodun hangi harfle başladığı, hangi kanun hükmünün tartışılacağını belirler: kamu güvenliği gerekçesine dayanan bir kodda savunma, kamu güvenliği değerlendirmesinin somut dayanağı üzerine; adres tespitine dayanan bir kodda ise tahkikatın usulüne uygun yapılıp yapılmadığı üzerine kurulur.

Kodu Hangi Makam Koydu? Yetkiyi Bu Belirler

Dava açılmadan önce cevaplanması gereken ilk soru, işlemi hangi makamın tesis ettiğidir. YUKK m. 9/2, giriş yasağı kararını hem merkez teşkilatın hem de sınır dışı kararını alan valiliğin alabileceğini öngörür. İYUK m. 32/1 uyarınca yetkili mahkeme ise dava konusu işlemi yapan idari merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir.

Bunun sonucu keskindir. Kodu Göç İdaresi Başkanlığı tesis etmişse dava Ankara İdare Mahkemelerinde açılır. İşlemi il göç idaresi müdürlüğü, yani valilik tesis etmişse dava o ilin idare mahkemesinde açılır; İstanbul Valiliğince tesis edilen bir işlemde Kadıköy, Ataşehir veya Ümraniye'de ikamet eden yabancı bakımından yetkili mahkeme İstanbul İdare Mahkemeleridir.

Yanlış yer mahkemesinde açılan dava yetki yönünden reddedilir ve bu sırada altmış günlük süre işlemeye devam eder. Bu nedenle işlemi tesis eden makamın tespiti, dilekçe yazılmadan önce tamamlanması gereken adımdır. Kanun metninde geçen merkez teşkilat ifadesi Genel Müdürlük olarak yer almakla birlikte, kurum 85 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile Göç İdaresi Başkanlığı adını almıştır.

Altmış Günlük Süre ve Öğrenme Tarihi

Tahdit kodunun iptali davasında, sınır dışı kararındaki yedi günlük istisnai süre uygulanmaz. İYUK m. 7/1 uyarınca idare mahkemelerinde dava açma süresi altmış gündür.

Sürenin başlangıcı bu dava türünün can damarıdır. İYUK m. 7/1 ve m. 8/1 uyarınca süre, yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden itibaren işlemeye başlar. Tahdit kodları ise çoğunlukla yabancıya tebliğ edilmez. Kişi kodu; havalimanından geri çevrildiğinde kendisine verilen belgeden, vize başvurusunun reddedilmesinden veya avukatı aracılığıyla yapılan sorgulamadan öğrenir.

Yazılı tebligat yapılmayan hâllerde altmış günlük süre öğrenme tarihinden itibaren işler. Tebligat yoksa süre kendiliğinden başlamaz. Bu nedenle dosyada öğrenme tarihini belgeleyen kayıt, dilekçenin en önemli ekidir: geri çevirme belgesi, vize ret yazısı veya sorgulama tarihini gösteren evrak, sürenin ne zaman başladığını ortaya koyar.

Süreyi Durduran Adım: Üst Makama Başvuru

Kodu yeni öğrenen kişi için dava tek yol değildir. İYUK m. 11/1 uyarınca idari dava açılmadan önce, idari işlemin kaldırılması, geri alınması veya değiştirilmesi üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapmış olan makamdan, dava açma süresi içinde istenebilir. Bu başvuru, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurur.

Bu yolun kanuni zemini güçlüdür. YUKK m. 9/5 idareye giriş yasağını kaldırma yetkisini açıkça tanıdığından, başvuru idarenin takdirine bırakılmış bir ricadan ibaret değildir; kanunda yazılı bir yetkinin kullanılması talebidir.

Sürenin nasıl işlediği dikkatle hesaplanmalıdır. İYUK m. 11/2 uyarınca otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır. m. 11/3 uyarınca ret veya reddedilmiş sayılma hâlinde dava açma süresi yeniden işlemeye başlar ve başvurma tarihine kadar geçmiş süre de hesaba katılır. Yani başvurudan sonra yeni bir altmış gün doğmaz; süre kaldığı yerden devam eder. Bu kural bilinmediğinde dava hakkı kaybedilir.

Deport Davasını Kazanmak Kodu Silmez

Sınır dışı etme kararı ile giriş yasağı kararı iki ayrı idari işlemdir. Birincisi YUKK m. 53'te, ikincisi m. 9'da düzenlenmiştir. Sınır dışı kararının idare mahkemesince iptal edilmiş olması, giriş yasağını ve buna bağlı kaydı kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Uygulamada kayıt, sınır dışı kararının iptalinden sonra da aktif kalmaya devam eder. Bu nedenle kişi, kazandığı davaya rağmen ülkeye girişte yeniden engellenebilir. Kaydın kaldırılması için ayrı bir iptal davası yürütülmesi gerekir. Aşağıdaki tablo iki işlemi karşılaştırmaktadır.

İptal Sebepleri: Gerekçe, Belirlilik ve Ölçülülük

Dava dilekçesinde ileri sürülebilecek başlıca sebepler şunlardır:

• İşlemin gerekçesinin gösterilmemiş olması; hangi somut olgunun kamu düzeni veya kamu güvenliği değerlendirmesine dayanak yapıldığının belirtilmemesi
• Kodun dayandığı kurallar yayımlanmadığından, işlemin kanuni dayanağının ve öngörülebilirliğinin Anayasa m. 13'teki kanunilik ölçütünü karşılamaması
• Yasağın süresi ile dayanak olgunun ağırlığı arasında ölçüsüzlük bulunması
• Kişinin YUKK m. 9/4 kapsamında olması, yani süresi dolan iznine rağmen kendi başvurusuyla çıkmış ve para cezası ile harçlarını ödemiş olması

Anayasa m. 125 uyarınca idarenin her türlü eylem ve işlemine karşı yargı yolu açıktır. İdari işlemin gerekçesinin dosyaya sunulması, yargısal denetimin yapılabilmesinin ön şartıdır; gerekçenin hiç ortaya konmaması başlı başına tartışma konusudur.

Adli Yardım ve Başvuru Yolları

Avukatlık ücretini karşılama imkânı bulunmayanlar bakımından hangi hükmün uygulanacağı, davanın konusuna göre değişir. YUKK m. 81'deki özel adli yardım hükmü yalnızca sınır dışı etme kararlarına karşı açılan davalar için öngörülmüştür.

Salt tahdit kodunun iptaline yönelik davada ise genel hükümler uygulanır; adli yardım talebi HMK m. 334 uyarınca ileri sürülür. Talep dava dilekçesiyle birlikte, maddi durumu gösteren belgelerle sunulur.

Sınır dışı etme kararına karşı açılacak dava ve yedi günlük süre için Sınır Dışı (Deport) Kararına İtiraz: Yedi Günlük Süre, geri gönderme merkezinde tutulmaya karşı başvurulacak yol için İdari Gözetime İtiraz: Geri Gönderme Merkezinden Çıkış yazılarımızı, ikamet izni, çalışma izni ve vatandaşlık başvurularına ilişkin süreçlerin tamamı için Yabancılar ve Vatandaşlık Hukuku sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Dava süreçleri ve hukuki danışmanlık talepleriniz için iletişim formumuz üzerinden bilgi iletebilir veya Kadıköy'deki büromuzdan randevu oluşturabilirsiniz.

Bu yazıdaki bilgiler genel niteliktedir ve somut bir uyuşmazlığa ilişkin hukuki görüş yerine geçmez.